// Կարգերը
Հարցում
Գնահատեք կայքը
1. Գերազանց
2. Լավ
3. Վատ
4. Բավարար
5. Վատ չէ
Պատասխանների թիվը: 67
Վիճակագրություն

Rambler's Top100
Օնլայն ընդամենը: 1
Հյուրեր: 1
Գրանցված: 0
Տեսադարան
Մուտք
Մուտքանուն
Գաղտնագիր
ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ
Շուտով

Դեռ չենք հայտարարել
Կայքի հիմնը
Նկարներ
Այստեղ
Թարմացումներ
<
Գլխավոր Հոդվածներ ◄| Հատուկ

ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԲՆԱՇԽԱՐՀԸ` ԵՐԿԻՐ ՄՈԼՈՐԱԿԻ ՔԱՂԱՔԱԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ՀԱՅՐԵՆԻՔ

(հարցազրուց ֆիզիկոս, հայագետ  Համլետ Մարտիրոսյանի հետ)



- Պարոն Մարտիրոսյան, դուք խիզախ տեսակետ եք հայտնում, որ հայկական բնաշխարհն է Երկիր մոլորակի քաղաքակրթության հայրենիքը: Ի՞նչ գիտական հիմքերի վրա եք հենվում այդպես մտածելու համար: 

- Դա ես չեմ ասում. ասում է համաշխարհային հնագիտությունը. ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ քաղաքակրթական բոլոր արժեքներն աշխարհով մեկ տարածվել են հայկական լեռնաշխարհից. երկրագործություն, անասնապահություն, նաև` հարակից արհեստներ, ապա` դիցաբանություն, գիր: Սակայն հարցն ունի շարունակություն. պետք է հիմնավորվի նաև, որ այդ արժեքները ստեղծողները կապ ունեն հայերի հետ: Այսինքն` պետք է դրվի հայերի` այս տարածաշրջանում բնիկ լինելու հարցը: Քանզի մինչև հիմա այդ արժեքները հայերի հետ չեն կապվում, գերիշխում է թեզը, թե հայերը եկվորներ են: 

- Աշխարհը նաև այլ քարացած տեսակետ էլ ունի, որ ամեն ինչ սկսվում է շումերական և եգիպտական քաղաքակրթություններից: 

- Այդպես է: Բայց միաժամանակ ուսումնասիրողները նշում են, որ թե եգիպտական, թե շումերական քաղաքակրթությունները չեն ունեցել փուլային զարգացման ընթացք: Հնագիտական պեղումները ցույց են տալիս, որ և՛ Նեղոսի հովտում, և՛ Միջագետքում
այդ քաղաքակրթությունները հայտնվում են «պատրաստի վիճակում»: Եգիպտագետներից ոմանք պնդում են, որ կա մի երրորդ կողմ, որտեղից եկել են տվյալ քաղաքակրթությունները բերողները: 

- Իսկ հե՞շտ է հին մտայնությունը ջարդելը և նորը պարտադրելը համաշխարհային պատմագիտությանը: 

- Եվ հեշտ է և դժվար է: Գիտական առումով հեշտ է: Բայց տվյալները նրանց հասցնելու տեխնիկական կողմը շատ դժվար է` կապված նախ և առաջ ֆինանսական միջոցների հետ: 

- Մեր` հայկական գիտական մի՞տքն ինչքանով է պատրաստ ընդունելու և պաշտպանելու այդ տեսակետը, որովհետև չմոռանանք, որ սովետական մտածողությունը նստած է մեր ակադեմիկոսների ու նրանց աճեցրած գիտնականների մեջ. այն է` հայերը եկվորներ են: 

- Ճիշտ եք նկատում: Շատ մեծ դժվարությունների առաջ ենք կանգնում, որովհետև իսկապես նորը չեն ընդունում: Ընդամենը մի եզակի օրինակ կա, երբ մեր գիտնականը փոխում է իր տեսակետը: Ակադեմիկոս, լուսահոգի Գևորգ Ջահուկյանն էր. սկզբում չէր ընդունում ուրարտերենի կապը հայերենի հետ, բայց հետագայում հանգեց հակառակ եզրակացության: Սակայն նման համարձակությունը բնորոշ չէ ամենքին: 

- Դրա համար պետք է լինես մեծ գիտնական, որ ճշմարտությանը հասնելու համար գնաս նաև քեզ ժխտելու ճանապարհով: 

- Նաև լինես աշխատող գիտնական: Քանզի մեր` կոչումով գիտնականների գիտական ակտիվ գործունեությունը վաղուց դադարել է: Պասիվ են և այլս չեն հետաքրքրվում իրենց ոլորտի համաշխարհային զարգացումներով, չեն տիրապետում նորագույն փաստերին ու տվյալներին: 

- Դուրս է գալիս, որ զարգացման բեռը մնում է ոչ մասնագետ-պատմաբանների վրա՞. նրանք ֆիզիկոսներ են, մաթեմատիկոսներ են, այլ ոլորտի մարդիկ են, որ զբաղվում են մեր ժողովրդի պատմության հարցերով: 

- Ձեր ասած պաշտոնական գիտնականները մեզ կոչում են դիլետանտներ: Բայց այս բառը նաև շատ լավ իմաստ ունի: Հայագիտության ներկա ուսումնասիրողները հիմնականում նեղ մասնագետներ են` բյուզանդագետ, կամ այսինչ շրջանի մասնագետ և այլն: Մինչդեռ այսօր գիտական մեծ հայտնագործություններն արվում են մի քանի գիտությունների շփման կետում: Օրինակ, երբ ես ժայռապատկերներն էի հետազոտում, անհրաժեշտ եղավ ուսումնասիրել երկրաբանական տվյալներ, հնագիտական տվյալներ, սովորել կարդալ շումերական սեպագրերը, եգիպտական հիերիոգլիֆները և այլն: 

- Բայց այօր այնքան հնագիտական նյութ է հավաքվել, հենց նաև Հայաստանի տարածքում` Արենիի հնավայրը, Նոր նավերի դամբարանաշերտը, կամ թեկուզ Պորտաքարի տաճարական համալիրը Արևմտյան Հայաստանում, որ արդեն բոլորովին այլ բանի մասին են խոսում: Դրանք չե՞ն ստիպում պաշտոնական մեր գիտնականներին վերանայել իրենց տեսակետը: 

- Բացի ձեր նշած տվյալներից, պատմության մեր թանգարանում կա ահռելի նյութ, որը հետազոտված չէ և ամենայն հավանականությամբ չի էլ հետազոտվելու մոտակա տարիներին: Բերեմ մի օրինակ. թանգարանում հիմա էլ ցուցադրվում է թրագոնյան փղի ժանիք (այսինքն` նախափղի), որը ապրել է երկրաբանական չորրորդական ժամանակներում: Ժանիքի վրա կան մարդու ձեռքով արված երկու նշանագրեր: Ցուցանմուշը ներկայացվում է ընդամենը որպես փղի ժանիք, երբ իրականում սենսացիոն նյութ է պարունակում: Այն էլ ասեմ, որ նման նյութերը շատ-շատ են մեր թանգարաններում: 

- Դուք ուսումնասիրել եք Սյունիքի Ծղուկ Լեռան (պայմանական` Ուխտասար)
ժայռապատկերները: Իսկ դրա՞նք ինչ են ասում: 

- Ժայռապատկերների` աշխարհի խոշորագույն կուտակումները ընկած են Սիսիանից մինչև Գեղամա լեռները` մինչև Սևանա լիճ: Այսինքն` զբաղեցնում են պատմական Սյունիք աշխարհը: Դրանք մեր ամենահին հնագիտական նյութն են ըստ էության: Ժայռապատկերներ կան նաև աշխարհի տարբեր հատվածներում: Գիտնականները, ելնելով փորագրման տեխնիկայից, ենթադրում են, որ ժայռապատկերները վերին հին քարե դարի երևույթներ են, այսինքն` մոտավորապես ունեն 10-40 հազար տարվա պատմություն: Թվագրման առավել ճշգրիտ և հիմնավոր մեթոդ գոյություն չունի: Իսկ ես առաջարկում եմ մի քանի մեթոդ: Մասնավորապես` 2500-3500 մետր բարձրությունների վրա գտնվող ժայռերի վրա կան նավերի պատկերներ: Նշանակում է` պետք է եղած լիներ համապատասխան ջրային ավազան, և մարդիկ էլ նավ կառուցած լինեին: Իսկ ըստ երկրագիտության, մոտավորապես 70 հազար տարի առաջ Նախիջևանի և Արարտյան դաշտավայրերը, Շիրակի սարահարթը եղել են ջրածածկ: Կոչվել է Արարատյան ծով: Նաև ըստ երկրաբանների, այդ ջրերը վերացել են Քրիստոսից առաջ 8-9-դ հազարամյակներում: Նշանակում է` ժայռապատկերները պետք է որ փորագրված լինեին մինչև ծովերի վերանալը: Այս տվյալները համադրելով, կարելի է ասել, որ Սյունիքի ժայռապատկերները ընդգրկում են մի շատ լայն ժամանակահատված` 12-13 հազար տարուց մինչև 40-50 հազար տարի: Ի դեպ, Պաղեստինում, Եգիպտոսում և այլուր կան ժայռապատկերներ, որոնք մերոնց կրկնակն են. այստեղից դուրս եկող մարդիկ են հետները տարել իրենց գիրը: 

- Կարողացե՞լ եք մոտենալ էությանը. ի վերջո ի՞նչ է ժայռապատկերը: 

- Հետազոտելով հանգում ենք այն եզրակացության, որ դրանք գաղափարակիր գրություններ են: 

- Իսկ մեր ժայռապատկերները որքանո՞վ են ուսումնասիրված: 

- Արտաքուստ թվում է շատ են ուսումնասիրված, բայց իրականում ուսումանսիրված չեն: Հրատարակվել են մի քանի գրքեր, որտեղ ներկայացվում են արտանկարված պատկերները, որոնք, որպես փաստագրական նյութ, չեն կարող հավաստիություն ունենալ: Լուսանկարներո՛վ դրանք պետք է ներկայացվեին: Այս գրքերը նաև բացատրական նյութեր չունեն: Մեկնաբանության ելակետն էլ այն է, թե որսի և այլ կենցաղային տերսարաններ են ընդամենը: Միայն Հարություն Մարտիրոսյանը փորձեց ժայռապատկերների նշանները կապել աստղագիտական տվյալների հետ: Սակայն ավելի խորը չգնաց. չդիտարկեց ժայռապատկերը որպես գիր: Այն էլ ասեմ, որ այս գրքերը հրատարակվել են հայերեն և միայն Հայստանում: Օտարազգի գիտնականները ծանոթ չեն դրանց: Նոր-նոր է շարժ սկսվել. աշխարհի գիտնականները սկսել են հայազգի գիտնականների հետ չափագրել նույն Ծղուտ լեռան ժայռապատկերները: 

- Իսկ ի՞նչն է ձեզ հիմք տալիս պնդելու, որ ժայռապատկերների հեղինակը հենց հայ էթնոսն է: 

- Դիտարկելով որպես գաղափարագրեր, նկատում ենք, որ համահունչ են հայոց լեզվի` հատկապես համանունների համակարգին: Ակներևաբար դրանք հայերեն մտածողության արդյունք են: 

- Իսկ պետությունը նպաստո՞ւմ է, որպեսզի պաշտպանվի այդ տեսակետը, այն է` հայկական բնավայրը եղել է համաշխարհային քաղաքակրթության հայրենիքը: Թե նրա համար միևնույն է: Չնայած, ըստ իս, դա գիտական հարց լինելուց զատ նաև քաղաքական է:

 - Պետության անտարբերության մեղավորությունը գիտնականներինն է: Որովհետև պետության ուշադրությունը գրավելու համար դու պիտի համապատասխան արդյունք
ներկայացնես: Մինչդեռ այսօր պատմագիտական նման արժեք ունեցող հետազոտություններ արված չեն: Միակ բանը արտասահմանյան գիտնականների հետ կատարվող պեղումներն են, սակայն դրանց արդյունքներին էլ համապատասխան մեկնաբանություններ չի տրվում: Մենք մասնագետներ չունենք. հարց պետք է բարձրացվի, որ Հայաստանում ունենանք շումերագետ, եգիպտագետ, խեթագետ, եբրայագետ և այլ մասնագետներ: Իսկ դա պետք է գիտնականները անեն, նրանք պետք է մշակեն նախագիծը, թե ինչ է անհրաժեշտ հայագիտության զարգացման համար ու դնեն կառավարության առջև:

 - Աշխարհի պատմությունը վերաշարադրվելու, վերագրվելու ընթացքի մեջ է. որովհետև կուտակվել է հսկայական նյութ, և նախկին քարացած պատկերացումները ճաք են տալիս: Մենք մեր այս պասիվ կեցվածքով չե՞նք ուշանա. չե՞նք կորցնի պահը ասելու, թե իրականում ով ենք մարդկային քաղաքակրթական պատմության մեջ: 

- Կհասցնենք ասել: Պարզապես ստիպված կլինենք հաղթահարել մեծ դժվարություններ: Որովհետև մի բան է, երբ նույն գործն իրարից անջատ առանձին անհատներ են անում, և այլ բան է, երբ այն համակարգվում է պետության կողմից: 

- Կարելի՞ է այսպես ասել. քանի դեռ դուք և ձեզ նման մտածող գիտնականները չեն լեգիտիմացվել, այս տեսակետները հաստատելը դժվար կլինի: Որովհետև եթե անգամ միջազգային պատմագիտությունն էլ այլ բան ասի, մեր պաշտոնական գիտնականների ստվար բանակը դեմ է դուրս գալու այդ տեսակետին: Որքան էլ` աբսուրդ հնչի: 

- Նախ և առաջ այստեղ` Հայասատանում պետք է հաստատվի այս տեսակետը: Իսկ, ըստ իս, դա ժամանակի խնդիր է. առաջիկայում հաստատվելու է անպայման: Քանզի մեր գիտնականներն այս թեզին հակադրող լուրջ փաստարկներ չունեն, ընդամենը դեկլարատիվ հայտարարություններ են անում` չի կարող լինել, զուգադիպություն է ընդամենը, անհնար է և այլն: Կգա՛ այդ օրը:


«Հայացք» օրաթերթ
Թիվ 74 (91), 7 սեպտեմբերի 2011


Աղբյուր: http://www.hayatsk.am/755.html Կարգ: Հատուկ | Ավելացրել է: ՄՀԷՐ (08-Սպտ-2011) | Հեղինակ: ՀԱՄԼԵՏ ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ Դիտումներ: 2134
Ընդամենը մեկնաբ.: 0
Միայն գրանցված օգտվողները կարող են թողնել մեկնաբանություն
[ Գրանցում | Մուտք ]