// Կարգերը
Հարցում
Գնահատեք կայքը
1. Գերազանց
2. Լավ
3. Վատ
4. Բավարար
5. Վատ չէ
Պատասխանների թիվը: 67
Վիճակագրություն

Rambler's Top100
Օնլայն ընդամենը: 1
Հյուրեր: 1
Գրանցված: 0
Տեսադարան
Մուտք
Մուտքանուն
Գաղտնագիր
ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ
Շուտով

Դեռ չենք հայտարարել
Կայքի հիմնը
Նկարներ
Այստեղ
Թարմացումներ
<
Գլխավոր Հոդվածներ ◄| Հայրենասիրություն

« ՆԵՄԵՍԻՍ »
Պաշտէ՛  դահանակէ աչքերով Աստվածուհին ,
ո՛վ  Ժողովուրդ: Երբ բռնակալութիւնները կործանես, կործանէ այլևս  
  զի՛նքն ալ, և դո՛ւն բարձրացիր իր պատվանդանին վրա` շուշան մը ձեռքիդ մեջ:

Դանիել   Վարուժան
 
 
 
Հայոց    նորագույն    պատմությունը     իրավամբ     կարելի    է    որակել ,     որպես չիրականացված    հույսերի,    բաց    թողնված    հնարավորությունների, ցավի, տառապանքների    ու    ամոթանքի    պատմություն :    Կոտորածների, տեղահանության,    անիշխանության    ու    նվաստանքի     այդ     համատարած քաոսում     այնքա՛ն     էլ     շատ     չեն     անհատները,     ովքեր     ոգու,     կամքի     և գաղափարի     հրաշքներ     գործելով,     Հայի     վրայից     մաքրեցին     կրավորական զոհի՝      դարերով     արմատավորված     կերպարը,     ցնցեցին     աշխարհն     ու ազգերին     իրենց     վճռականությամբ     և     ուղեցու՛յց     դարձան     գալիք սերունդների     համար:     Այդ     քչերից     մեկն     է     Շահան     Նաթալին   (Հակոբ Տեր - Հակոբյան )՝     Հայ     Ցեղի     վրիժառու     բազուկը:     Նրա   պատվախնդրության,      կազմակերպչական      բացառիկ      տաղանդի      ու   անմնացորդ       նվիրման      ծնունդն      էր      «Նեմեսիս»-ը՝     վրիժառուական      և  պատժիչ       գործողությունների       մի       շարք,     որ      տարիներ       շարունակ   սարսափի      մեջ       պահեց       թուրքական      աշխարհը՝      ստիպելով       մեր       ցեղի       թշնամիներին      սարսուռով      արտաբերել       Հայ       անու՛նն       անգամ :

Ծնունդով     Խարբերդցի  , ուսանած     Պոլսի     Պերպերյան     վարժարանում    և     Բոստոնի համալսարանում՝  երիտասարդ     Հակոբն     իրեն նվիրել     էր     հայրենի գրականության  ,   բարբառների ուսումնասիրությանը, զբաղվում     էր մանկավարժությամբ     և փիլիսոփայական գիտություններով  :    Բայց նրան     վիճակված     էր               գործունեության     բոլորովին     ա՛յլ     բնագավառ  :

Դեռևս     1904  թ .  -  ից     անդամագրված     լինելով     ՀՅԴ-ին՝     Շահան     Նաթալին արդեն     կուսակցական  -  կազմակերպչական     աշխատանքների     մեծ     փորձ ուներ :    Մեծ     Եղեռնից     հետո ,    նա     իր     կյանքի     նպատակն     է     դարձնում ցեղասպաններին     պատժելու     և     վրեժխնդրության     գործը :     Եվ       ահա,     նրա      համառ      ջանքերը      տվեցին        իրենց      դրական      արդյունքը .  Երևանում      ՀՅԴ՝       1919  թ .     կայացած      իններորդ       ընդհանուր       ժողովը   որոշում      է     պատժել     Ցեղասպանության,      Բաքվի      ջարդերի   կազմակերպիչներին     և     նրանց      օժանդակած     հայազգի      դավաճաններին : Այս     որոշումն     ընդունվեց     Նաթալու     և    Գրիգոր      Մերջանովի     քրտնաջան  ու     համառ    աշխատանքի     շնորհիվ ,    քանզի    հենց     սկզբից     էլ     դրան     դեմ   էին     ՀՅԴ      ամենաազդեցիկ      մի      շարք      գործիչներ ,    որոնց     թվում  և՝   հրեից      փեսաներ      Ս .  Վրացյանը ,     Ռ .   Տեր  - Մինասյանը ,     Ռ .  Դարբինյանն  ու      Ա .  Ջամալյանը  :     Ահա՛      նրանց      պատճառաբանությունը .    « Հայկական նորաստեղծ     հանրապետութիւնը      կարիքն     ունի     Թուրքիոյ        բարեկամութեան »:     Ինչևէ ,      չնայած      հզոր      խոչնդոտներին ,     կյանքի     է  կոչվում      « Նեմեսիս »      գործողությունը ,     որի      անմիջական     ղեկավարը ,    ոգին      ու     կազմակերպիչը      հանդիսացավ      Շահան      Նաթալին :
Կազմակերպչական      հարցերում     նրան     օգնում      էին      Գրիգոր     Մերջանովը ,  Հրաչ     Փափազյանը     և     ԱՄՆ   -   ում      ՀՀ      պաշտոնական      ներկայացուցիչ   Արմեն    Գարոն :

  Ամենայն      զգուշությամբ      ու      հանճարեղ   մանրակրկտությա՛մբ  ծրագրվեց      « Նեմեսիս  »  գործողությունը :  Նախատեսված      էր  պատժել    մոտ      650     հանցագործի :   Հրաչ    Փափազյանը  ,    որպես թուրք    ուսանող ,     կարողացել    էր    թափանցել երիտթուրք    վտարանդիական բարձր    շրջաններ :    Նրա՛ն  էր      հանձնարարված  ցեղասպաններին  հայտնաբերելու     և     նրանց  վերաբերյալ  տեղեկությունների  տրամադրման      գործը : 

Գործուղության     կազմակերպչական     կենտրոններն     էին     Կոստանդնուպոլսի «Ճակատամարտ »    և     Բոստոնի     «Դրոշակ »     թերթերի     խմբագրատները : Վրիժառուների     խմբերը`      յուրաքանչյուրում      3 - 5    մարդ ,     հետապնդելու    էին     կոնկրետ     հանցագործին     և     հարմար     պահին    դատավճիռն     ի     կատար էին     ածելու :

Շատ      կարճ   ժամանակահատվածում ,  Նաթալու     անմիջական   հրահանգներով ,  Գործողության   շրջանակներում   հայտնաբերվեցին    ու  գնդակահարվեցին     հայակեր   դահիճների      ու      ազգադավ   հայերի     մեծ    մասը :  Թուրքիայի     քաղաքական  վերնախավը      սարսափի     ու  հիստերիայի     մեջ     էր :  Այսպես .
Ցեղասպան     դահիճների   ցուցակը     գլխավորում     էր     Թուրքիայի     ներքին      գործերի       նախկին    նախարար     Թալեաթը ,     որին     պատուհասելու     գործը     հանձնարարվեց     Սողոմոն      Թեհլերյանին : 

Թեհլերյանը      ծնվել    է    1896 թվականին    Պակարիշում ` Արևմտյան      Հայաստանում , ուր    ստացել    է    իր նախնական    կրթությունը ։ Ապա     ուսումը    շարունակել է    Երզնկայի    Կենտրոնական ուսումնարանում ,    որն ավարտել    է    1912    թվականին :    1913  -  ին փոխադրվել    է    Սերբիա ։ Առաջին    Համաշխարհային Պատերազմը    սկսվելուն    պես    նա    մեկնել    է Հայաստան ,    ուր    մասնակցել է    կամավորական    շարժմանը`    Անդրանիկի    գնդում ։     1920    թվականին Կոստանդնուպոլսում    սպանում     է     Թուրքիայի     գաղտնի     ոստիկանության քաղաքական     ղեկավար    Մկրտիչ     Հարությունյանին :
1921    թվականի    մարտի    15  -  ին ,    Բեռլինի     Շառլոտենբուրգ     թաղամասի Հայդենբուրգ     փողոցում ,      Սողոմոնը     սատկացնում     է      Թալեաթին     և  ձերբակալվում :     1921    թվականի    հունիսին ,   Բեռլինում     կայանում    է    Սողոմոն    Թեհլերյանի     դատավարությունը ,    և    դատարանը     արդարացնում     է նրան :    Արդարացված    Թեհլերյանը    երկար    տարիներ    ապրել    է Հարավսլավիայի     մայրաքաղաք     Բելգրադում ։     1945  -  ից     հետո     բնակություն է     հաստատել     ԱՄՆ  -  ի    Ֆրեզնո     քաղաքում ,     որտեղ    էլ    մահացել     է    1960 թ .:
Հարկ      է     նշել ,     որ     ցեղասպաններին     պատժելու      համար     « Նեմեսիսի »  մարտիկներն     ընտրում     էին     հնարավորինս     բանուկ ,    մարդաշատ      վայրեր ,  սակայն    ո՛չ     մի     կողմնակի ,    անմեղ     մարդ      չի      տուժել     նրանց   գործողություններից :    Դա     միմիայն     վկայում     է    այն    մասի՛ն ,     որ     Շահան  Նաթալու     անմիջական      ղեկավարությամբ     գործող     վրիժառուները      ո՛չ  միայն      իրենց      գործի      վարպետներ ,    այլև     նախևառաջ ,     Գաղափարի՛  մարտիկներ     էին :    Իսկ     որ     Նաթալու     սաներից      յուրաքանչյուրն   անզուգական     մի     զինվոր     էր՝      դա     արդեն      անվիճելի՛     է :     Դրա   լավագույն     ապացույցն     ա՛ յն      անօրինակ      Անձնազոհությունն     ու      Հավատն     էր ,    որով     նրանք      գործում      էին :     Այս      առումով  ,      շատ   տպավորիչ      էր      Թուրքիո     մեծ      վեզիր ,    երիտթուրք      կուսակցության   առաջին      կաբինետի     ղեկավար     Սայիդ      Հալիմի     մահապատիժը .  
  
1921  թ .     դեկտեմբերի    5  - ին ,     Հռոմի      մարդաշատ     փողոցներից     մեկում ,  ի     տես     հարյուրավոր     անցորդների ,    Արշավիր     Շիրակյանը ,      նետվելով   սրընթաց     ընթացող     կառքը ,     շանսատակ      է     անում      հայակեր      դահճին ,  սարսափահար      կառապանին      հրամայում      կանգնեցնել      կառքը     և  հանգիստ      հեռանում      է :    Դրանից      հետո ,     երկար      ժամանակ      Հռոմի   բնակիչները     խոսում      էին     թուրք      ոճրագործին      պատուհասած      ուրվականի      մասին :

Իր      մարտական      ուղին   Արշավիրը      սկսել      է  ,   որպես      սուրհանդակ  - նամակատար :     Այնուհետև  ,  որոշ      ժամանակ     լծվում      է     զենք      փոխադրելու   գործին :     Բացի      Սայիդ  Հալիմի     ահաբեկումից ,  փայլուն      կերպով      ի  կատար      է      ածել       նաև   հայազգի      մատնիչ      Վահե   Իսհանի      մահապատիժը            ( սա    թուրքերի    համար կազմել    էր Կոստանդնուպոլսի     հայ մտավորականների    ցուցակը ,     որոնք    սպանվեցին    1915    թվականին )  ,     ինչպես      նաև ,     Արամ      Երկանյանի      հետ      միասին      գնդակահարել      է  Բեհաէդդին      Շաքիրին      ու      Ջեմալ      Ազմիին :    Ազգային     վրիժառուն    1923 - ին    հաստատվել    է    ԱՄՆ  -  ում  ,    որտեղ     ապրել     ու     գործել     է     մինչև մահը`     1973    թվականը :

Անհնա՛ր     է      խոսել      « Նեմեսիս »     գործողության      մասին`      առանց   հիշատակելու     Արամ      Երկանյանի       պայծառ      անունը ,      անու՛ն ,    որ     երկար      ժամանակ     սարսափի    մեջ    է    պահել    ցեղասպան     դահիճներին : Անուն ,    որի    սոսկ    հիշատակումի՛ց     անգամ     թուրքը     կորցնում     էր     իր    քունն     ու     հանգիստը :

Ծնունդով    Կարինից    էր Արամը  ,    սակայն    թողնելով Արևմտյան    Հայաստանը՝    նրա    ընտանիքը    բնակություն հաստատեց    Ղարաքիլիսայում :   Ծնվել    է 1900 թ .  -  ին :     Արդեն     11 տարեկան     հասակում , ծանոթանալով     հայոց ջարդերի     պատմությանը ,    նա     ի     լուր     բոլորի հայտնեց     վրիժառու դառնալու     իր     ցանկության մասին :     Եվ     այդպես     էլ   եղավ :     Արամն     իր կարճատև     կյանքի     յուրաքանչյուր     օրն     ապրեց     որպես     զինվոր՝     գրչի     և սրի :     Ակտիվորեն     մասնակցելով     կամավորական     շարժմանը՝     Արամն   անցավ     իր     մարտական     ուղին     Էրզրումից     մինչև     Բաշ  -  Ապարան : Առաջին     հանրապետության     տարիներին     անգնահատելի     է     նրա     ներդրումը     Հայաստանը     թրքական     տարրից     մաքրելու     գործում : Անձամբ ղեկավարել     և     իրագործել     է     հանրապետության     շատ     շրջաններից թուրքական     հրոսակախմբերի     բնաջնջման     գործը :    Եվ     ահա ,     մարտական հարուստ     փորձի     տեր     այս    երիտասարդին    էլ     Շահան    Նաթալու    կողմից վստահվեցին     « Նեմեսիս »      ծրագրի     առավել     բարդ     ու     անիրագործելի թվացող     գործողությունները :
 Բաքվի     հայության     ջարդարարներ     Ղասիմբեկով ,     Խաս  - Մահմեդով , Սարաֆով ,     Ադրբեջանի     նախքին     վարչապետ     Խան  -  Խոյսկի ...    այս հրեշները     սատակվել    են    նրա՛    կողմից  :     Իր     հնարամտությամբ    ու հանդգնությամբ     առավե՛լ     ցնցող     էր     հատկապես     Խան  -  Խոյսկու ահաբեկումը    ( 1920 ) ,    որն    իր    դեմ    կատարված    մի     քանի     անհաջող մահափորձերից     հետո     ավելի    էր     լկտիացել     ու     առավել     սանձարձակ    էր իրեն     պահում :
 Արամի    վրիժառու    բազուկը    անպատիժ     չի    թողել    նաև    հա՛յ դավաճաններին :    1920 թ . - ին    Կ . Պոլսում ,    նրա    և    Սողոմոն    Թեհլերյանի գնդակները    հասան     1915 թ . - ին    նահատակված    հայ    մտավորականների ցուցակը    կազմած    երկու    ճիվաղներին՝    Վահե    Քիսային    և    Արթին    Քեհյային: Հերթն    այժմ    Բեհաետդին    Շաքիրինն    էր՝    Իթթիհատի    անթագադիր    արքան , Թալեաթի    աջ    ձեռքը :    Հազարավոր    հայ    մանուկների    թունավորողն    էր    նա: Նա՛    էր ,    որ    Տրապիզոնի     նահանգապետ    Ջեմալ     Ազմիի    հետ     միասին իրագործեց     իր     իսկ     կողմից     հղացած՝      Սև     ծովում     հայ     երեխաներին խեղդելու     ոճիրը :     1922    թվականի     ապրիլի     17  -  ին     Արամի    և    Արշավիր Շիրակյանի     գնդակները    նրանց     շանթահարեցին     Բեռլինում  ,     Թալեաթի սարսափահար    կնոջ    աչքի     առաջ :    Դահիճներն    հավաքվել    էին    մեկ    այլ շան`    Թալեաթի    տանը ,    մխիթարելու     համար     վերջինիս     կնոջը`    ամուսնու սատակման     տարելիցին :
 Արամն     այնուհետև    անցավ    Ռումինիա ,     այն տեղից    էլ`     Արգենտինա : ՈՒխտագրվեց     Գ .   Նժդեհի     կողմից     ստեղծված     Ցեղակրոն     ՈՒխտերին     ու շարունակեց     իր     պայքարն՝      այս     անգամ     արդեն     գրի՛չը     ձեռքին :     Մեծ հայորդին     իր     մահկանացուն     կնքեց     34     տարեկան     հասակում  ,     նրա շիրիմը     հեռավոր     Կորդովայում     այսօր     սրբավայր     է ,     նրա     ապրած    կյանքի     ուղին՝     Ավետարան՝     Հայ     Վրիժառուի     ձեռքում :

1921     թվականի     հուլիսի 21 - ին     Միսակ     Թոռլաքյանը Կոստանդնուպոլսում   սպանում    է     Ադրբեջանի ներքին     գործերի     նախկին նախարար     Բիհբութ Ջիվանշիր     Խանին :  Թոռլաքյանի     գործընկերներն էին    Երվանդ    Ֆունդուկյանն ու    Հարություն Հարությունյանը :    Անգլիական     Ռազմական Դատարանը     արդարացնում  է     Թոռլաքյանին ,      որպես անմեղսունակ : 

1922    թվականի    հուլիսի 25  - ին ,     Թիֆլիսում    Պետրոս  Տեր  - Պողոսյանը    և    Արտաշես    Գևորգյանը սպանում     են    Թուրքիայի ռազմածովային    ուժերի նախկին    նախարար    Ջեմալին ,    որին դաժանության    համար «մսագործ »    էին    անվանում :  Այդ     գործողությանը մասնակցել    են    նաև Ստեփան    Ծաղիկյանն    ու   Զարեհ    Մելիք   - Շահնազարյանցը :
Ցեղասպան      հանցագործներից      միայն      Թուրքիայի    նախկին    ռազմական նախարար    Էնվերն     ու     «Միություն    և    Առաջադիմություն    կուսակցության » կոմիտեի    գերագույն     քարտուղար     Նազիմն    էին ,     որ      կարողացան  խուսափել     « Նեմեսիսի »      մարտիկների       հետապնդումից :     Սակայն      նրա՛նց     էլ     անփառունակ      վախճան     էր     սպասում .    Էնվերը    Գերմանիայից Բաքվով     անցավ    Միջին    Ասիա :   Այստեղ    նա    ղեկավարում     էր  հակախորհրդային      բասմաչական    շարժումը :    1922   թվականին ,     կարմիր բանակի    հրամանատ ար    Հակոբ    Մելքումովը    գնդակահարեց    Էնվերին Տաջիկստանում :
Նազիմը    վերադարձավ    Թուրքիա ,    որտեղ    կարճ     ժամանակ    անց ,     Քեմալ Աթաթուրքի    դեմ     մահափորձի   համար     մահապատժի     ենթարկվեց :
«Նեմեսիսն »     ընդհատվեց  ,    երբ    ընդունվեց     « Պրոմեթևս »    ծրագիրը :     1922 թ. հայ ,    վրացի    և    ազերի    վտարանդի    կառավարությունները    մտան համագործակցության    մեջ՝      ընդդեմ     բոլշևիզմի ,     և     ՀՅԴ    ղեկավարությունը որոշեց     ընդհատել    թուրք    ոճրագործների    ահաբեկումը :    Վերը      հիշատակված      բյուրոյականները      հասան      այն     բանին ,    որ      կասեցվեց         « Նեմեսիսի »     գործունեությունը :     Թուրքն      այլևս      ցեղասպան      չէր ,     այլ   կովկասյան      ժողովուրդների      միակ     պաշտպան :    Այդ    հետագայու՛մ     միայն ,  ցանկանալով      կրկին      ստվարացնել      իր      նոսրացած     շարքերը ,     ՀՅԴ  - ն  իրեն      վերագրեց      Նաթալու     և     նրա      անձնվեր     մարտիկների  ( և     ո՛չ  միայն      նրանց )      գործած      սխրանքները :    ՀՅԴ  - ի     թուրքամետ     ու ապազգային     քաղաքական     դիրքորոշման     պատճառով  ,     Շահան     Նաթալին խզում     է     իր     կապերն     այդ     կուսակցության     հետ     և     շարունակում     իր գործն՝      ա՛յս     անգամ     հասարակական  -  գաղափարական     ոլորտում :      Հիմնել է     «Արևմտահայ     ազատագրական     ուխտ »     կազմակերպությունը ,     խմբագրել «Ազատամարտ »     շաբաթաթերթը ,     հեղինակ     է     մի     շարք     արժեքավոր երկերի ,     ուր     շարադրելով      իր      հայացքները՝      հիմնավորել     է     թուրքի    հետ     հավետ     թշնամի     մնալու     կենսաբանական     անհրաժեշտությունը :
1958  թ . ,     Հայաստանի       խորհրդայնացումից       հետո       առաջին       անգամ   Նաթալին      այցելեց     Հայրենիք :
Մեծ     Հայը     վախճանվեց     1983 թ .   -  ին     Բոստոնում՝     սերունդներին    կտակելով      իր     գաղափարների՝     զենքի     ուժով     ապացուցված ճշմարտությունը :
 
 

Կարգ: Հայրենասիրություն | Ավելացրել է: ANI (19-Ապրլ-2011) | Հեղինակ: Գևորգ Հովհաննիսյան Դիտումներ: 3465 | Պիտակներ: Արամ Երկանյան, ցեղասպանություն, Սողոմոն Թեհլերյան, Արշավիր Շիրակյան, Նեմեսիս, Շահան Նաթալի, Վրեժ
Ընդամենը մեկնաբ.: 0
Միայն գրանցված օգտվողները կարող են թողնել մեկնաբանություն
[ Գրանցում | Մուտք ]