// Կարգերը
Հարցում
Գնահատեք կայքը
1. Գերազանց
2. Լավ
3. Վատ
4. Բավարար
5. Վատ չէ
Պատասխանների թիվը: 67
Վիճակագրություն

Rambler's Top100
Օնլայն ընդամենը: 1
Հյուրեր: 1
Գրանցված: 0
Տեսադարան
Մուտք
Մուտքանուն
Գաղտնագիր
ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ
Շուտով

Դեռ չենք հայտարարել
Կայքի հիմնը
Նկարներ
Այստեղ
Թարմացումներ
<
Գլխավոր Հոդվածներ ◄| Հայկ ԱՍԱՏՐՅԱՆ

ՏԱՐՕՆԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ, ԴԱՇՆԱԿՑԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ, ՑԵՂԱԿՐՕՆՈՒԹԻՒՆ

    Քաղաքական աշխատանք տանել կարենալու համար, անհրաժեշտ է երեք գործօն.
    1) Պատմական զգացում: 
    2) Կազմակերպուած ոյժ: 
    3) Ապագայատենչ խռովք: 
    Առանց պատմական զգացումի` խորք, որով ե՛ւ ստեղծագործական ներբնակ զօրութենականութիւն չունի որեւէ կազմակերպութիւն, առանց վերջինի` նպատակաիմաստ չէ որեւէ ապագայատենչութիւն: Աւելին. առա՛նց երեք այս գործօններու ներդաշնակութեան, չկա՛յ ընդհանրապէս, պատմաստեղծումի որեւէ իրական ճիգ: 
 Մեր ձախողանքներու բուն պատճա՞ռը - թերի չէ՞ր պատմական զգացումը, պակասաւոր չէ՞ր կազմակերպութիւնը եւ անորոշ չէ՞ր պատկերումը` ապագայի մասին: 
  Վերցնենք ապագան, ի՞նչ կ’ուզէինք - կեանքի, պատւի, գոյքի ապահովո՞ւմ, աւտոնոմիա՞, ֆեդերացիա՞, ընկերային յեղաշրջո՞ւմ, անկախութի՞ւն: Մենք անծանօթ էինք նպատակի տեմպերամէնտի օրէնքին: Նպատակի թովչանքը ստեղծագործական մեծ ոյժ է եւ այս ոյժը ազդու է, երբ նպատակի սահմանումը յստակ է եւ վճռորոշ: Բոլոր կարգի պատեհապաշտութիւնները առաջ կու գան նպատակի անստուգութենէն կամ այլազան նպատակներու ներքին բաղխումէն: 
    Դառնանք պատմական զգացումին, ի՞նչ բանին աւելի ականջ տուած ենք - մեր պատմութեան ձայնի՞ն, թէ՞ Պոլսէն, Թիֆլիսէն եկած հովերուն: Ի՞նչպէս կ’ապրէինք հայկական ողբերգութիւնը - աւելի իբր ներքի՞ն, թէ՞ իբր արտաքին պատճառներու գումար: Որո՞ւն կապած էինք փրկութեան յոյսը - հայ ժողովրդի ներքին կարողութեա՞ն, թէ՞ Եւրոպային: 
    Ի՞նչ էր կազմակերպութեան ոյժը - անհատներ, բայց ոչ զանգուած, խումբեր, բայց երբեք զինուած բազմութիւն: Պայմաննե՞րը - աննպաստ էին անշո՛ւշտ: Բայց յեղափոխութիւն ըսել է` նախ եւ առաջ պայմաններու յաղթահարում: Երբ չկայ այդ, անհատները հերոսական կը ստեղծեն, բազմութիւնները կը դառնան կրաւորական զոհ եւ յեղափոխութիւնը կ’անցնի աննպատակ: 
    Յեղափոխութիւնը ե՛ւ տարերային ոյժ է, ե՛ւ մտածումի սիստեմ: Տարերքով կը պայմանաւորուի ոգիի ընդհանուր շարժը, սիստեմով` կազմակերպութեան արտայայտչական թափը: Այսպէս, որովհետեւ կազմակերպութիւնը ամէն բանէ առաջ խառնւածք է, նկարագիր: 
    Ի՞նչն էր պատճառը, սակայն, որ հայ յեղափոխութիւնը ընդհանուր շարժի չվերածուեցաւ: 
  Սովորութիւն է պատճառները որոնել «իրական պայմաններու» մէջ: Բայց հնարաւո՞ր է ուղիղ ըմբռնում «իրական պայմաններու» մասին, երբ պակաս է պատմական զգացումը եւ յստակորոշ չէ նպատակը: 
    Հայ յեղափոխութիւնը յաջողեցաւ մէկ բանի մէջ - ան պանծացուց նահատակութեան ոգին: Մեծ նուաճում էր այդ - հերոսածին յղութեան, ճակատագիրը յաղթահարելու ուղիղ ճանապարհ: 
    Ո՞ւրկից կու գար այդ ոգին - ահա՛ թէ ի՛նչը գիտականօրէն ուսումնասիրւած չէր: Մենք հոգեգիտութիւն չմտցուցինք մեր շարժումին մէջ, չծանօթացանք մեր առաքինութիւններու աղբիւրին, եւ հետեւանքը այն եղաւ, որ նահատակութեան ոգին ի վերջոյ յանգեցաւ կրաւորական ոչնչացումի: 
    Հայ յեղափոխութեան մէկ այլ նուաճումը եղաւ փրկութեան տեսիլքը: Տեսիլք, բայց ո՛չ գործնական նպատակ: Ընկերային բովանդակութիւն ունեցող գործնական նպատակը նախ հանրապարտադիր է եւ միասեւեռ: Հայ յեղափոխութիւնը իր նպատակները հաշտեցուց քաղաքական վայրկեանի պահանջներուն, դարձաւ նպատակի պատեհապաշտ-հոս` ներքին պատճառը պատմական տխուր եզրակացութեան: 
 Տարբեր նպատակ կը հետապնդէինք Համիդեան օրերուն եւ յանկարծ կառչեցանք օսմանեան սահմանադրութեան համապետական նպատակներուն: Բոլորովին այլ պատկերում ունէինք սահմանադրութեան մասին եւ յանկարծ դրուեցանք ջարդի պատկերին առջեւ: Չէինք կռահած որեւէ արարատեան անկախութիւն եւ յանկարծ ունեցանք հանրապետութիւն: Նոր սկսանք քարոզել այն (Միացեալ եւ Անկախ Հայաստան), ինչ որ որդեգրած պիտի ըլլայինք 30 տարի առաջ, եւ յանկարծ նետուեցանք գաղութներ: 
Իրօ՛ք, ողբերգական ճակատագիր - հակասութիւն պատմական ընդհանուր առաջընթացի եւ մեր նպատակներու, իրականութեան եւ մեր իդէալներու: 
    Պատճառագիտօրէն քննել այս երեւոյթը կը նշանակէ ո՛չ միայն վերծանել մեր պատմութիւնը, այլեւ գտնել մեր ճակատագիրը շօշափող հարցերու բանալին: 
    Անմիջապէս ըսենք, որ մտքի տառապանքէն ծնունդ առին երկու նոր շարժումներ - ցեղակրօնութիւնը եւ տարօնականութիւնը:


* * *

    Մենք ունէինք կազմակերպութիւն - հակասութիւն չկա՞ր իր ընկերվարական ծրագրի եւ ցեղաշունչ գործի, իր մտաւորականի եւ ռազմիկի հոգե-աշխարհներու միջեւ: Կարդացէ՛ք Դաշնակցութեան ծրագիրը եւ կարդացէ՛ք անոր պատմութիւնը եւ դուք պիտի տեսնէք, որ չկայ ոգիի եւ արիւնի ներդաշնակութիւն: Ծրագիրը պաղ միջազգայնականութիւն է, պատմութիւնը խռովիչ, սրտառուչ հայկականութիւն: Ծրագրի մէջ լեզու առած է եւրոպական-ռուսական դասակարգային մտածումը, պատմութիւնը` յայտնութիւնն է հայկական ցաւի եւ հերոսական ոգիի: Այս հակասութենէն չտուժեցի՞ն յեղափոխութեան նպատակը եւ գործը: Ո՛ւր երկու ոգիներու պայքար կայ, հոն կայ ներքին տատանում, քաղաքական դեգերում եւ ձախողանք: 
    Ի՞նչն էր պատճառը այդ երեւոյթի: Մեր վերածնունդը թերի էր: Առաջնորդող լոյսը ամբողջովին չստացանք հայոց պատմութենէն, այլ նաեւ Եւրոպայի ընկերային շարժումներէն: Եւրոպայի ընկերային շարժումները իրենց միջավայրին յատուկ հոգե-տնտեսական յղութիւններ, ոգորումներ էին, մինչդեռ հայ երկրի եւ ժողովուրդի կեանքի պայմանները այլ էին: Մենք շեղեցանք Քրիստափորի «յաւելեալ արեան» տեսութեան գիծէն: Դա պատգամ էր, պատմական զգացումով օծուն խորին ծանօթութիւն ճակատագրի: Ռուսական 1905-ի յեղափոխութիւնը, օսմանեան 1908-ի սահմանադրութիւնը վարագուրեցին մեր աչքերը: Մենք կտրւեցանք ոգիի իրականութենէն: Հայոց պատմութեան ձայնը չմնաց անվիճելի առաջնորդի դերին մէջ: Եւ այդ եղաւ շնորհիւ այն իրողութեան, որ մենք անծանօթ էինք մեր վերածնունդը ճշմարտօրէն հոգեգծող գործօնին - տարօնականութեան: 
    Հոգեգիտօրէն մօտեցա՞նք հայոց պատմութեան ներքին տարերքին, բաղխեցի՞նք մեր ցեղի ոգիի դուռը, օրհասական կանչով ոտքի հանեցի՞նք բոլոր ժամանակները, իմաստասիրաբար փորձեցի՞նք վերծանել այն հարցը, թէ ինչո՞ւ սկիզբէն մինչեւ այժմ այդպիսին է տարօնական հայը - ցեղի գոյութեան պայքարի մէջ զուտ հայկական կրօնական խանդ դնող: 
    Եթէ կ’ուզէք նորը ստեղծել, դիմեցէ՛ք ձեր պատմութեան հին ոյժերուն, խառնւածքի ա՛յն տարրին, որ անցեալի մէջ ստեղծագործ եղած է եւ յաւիտենական: «Վերածնունդ» կը նշանակէ պատմական ոգիի վերակենդանացում: Վերածնունդ չկայ եւ ո՛չ մէկ տեղ, ուր կը բացակայի իմացական տառապանք եւ զգացումի խռովք` անցեալը կենդանիօրէն հոգեգծելու եւ դարձնելու ներկայի առաջնորդը: Մեր «Վերածնունդ»-ի մէջ գործեցին խորթ, հայոց պատմութեան անծանօթ տարրեր: Այդ էր պատճառը, որ յեղափոխութիւնը չդարձաւ խորքով` ազգային հոգեբանութիւն, արտայայտութեամբ` համահայկական շարժում: 
    Ի՞նչ կ’ուզենք մենք: Մենք կ’ուզենք իրար շղթայել, իրարմով լրացնել քաղաքական կորովի երեք անհրաժեշտ տարրերը - պատմական զգացումը, կազմակերպուած ոյժը եւ ապագայատենչ խռովքը: Առաջինի աղբիւրը տարօնականութիւնն է - հայոց պատմութիւնը վարող յաւիտենական ոյժը: Երկրորդը ինքը` Դաշնակցութիւնն է, ժամանակի համահայկական միակ կազմակերպուած ոյժը: Երրորդը` ցեղակրօնութիւնը, որ ապագայի տենչ է, ուղին նոր սերունդի: 
    Տգիտութիւնը եւ չարութիւնը միայն կրնան հակասութիւն կամ իրարամերժութիւն տեսնել երեք այս հոգեւոր բովանդակութիւններու միջեւ: 
    Հայը վաղուց կորսնցուցած է աշխարհը համադրաբար պատկերելու, որով իր որակները համադրօրէն օգտագործելու ընդունակութիւնը: 
    Քանի դեռ հոգենորոգաբար չենք վերակառուցած այդ ընդունակութիւնը, կիսատ պիտի մնան մեր բոլոր գործերը եւ ձախող` ճակատագիրը յեղաշրջելու փորձերը: 
    Ոգիի գործ է կազմակերպութիւնը. իսկ ոգին կու գայ ցեղէն: Կուգայ այնպէս, ինչպէս արիւնը: Մարդը ո՛չ միայն ֆիզիքական յատկանիշներու գումար մըն է, այլեւ հոգեկան գործօններու ամբողջութիւն մը: Զուգահեռականութիւն, ներքին փոխադարձ կապ կայ ա՛յն յատկանիշներու եւ այս գործօններու միջեւ: Ո՛չ միայն ժառանգականութիւնը, այլեւ պատմութիւնը, մշակոյթը ունին զարգացման իրենց ներքին «տրամաբանութիւնը»: Ժառանգականութիւնը նախ եւ առաջ տիպի եւ խառնւածքի փոխանցում է: «Տիպ»-ը ե՛ւ մարմնական ըմբռնում է, ե՛ւ հոգեկան: Իսկ խառնւա՞ծքը: Ֆիզիքական «տիպ»-ի յատկանիշները անոնք են, որոնք կը մնան դիակի վրայ: «Դիակ» կը ստացուի ա՛յն ատեն, երբ որեւէ էակի մէջ կը սպառի գոյութեան դինամիզմը: Դիակը չունի գոյութեան ուժականութիւն, որով նաեւ` խառնւածք: «Դիակ» կը նշանակէ կենսաբանական ոյժերու դադար: Ի՞նչ են այս ոյժերը, որոնց «դադարում»-ով որեւէ օրգանիզմ կը զրկուի խառնւածքէ: Այդ ոյժերը կենսահոգեւոր գործօններ են: Դեռ Արիստոտելը գիտէր եւ հիմնաւորեց, թէ ոգին է մարմնի ստեղծիչը: «Էնթէլէքիան» է, որ կը կառուցանէ «օրգանոն»-ը: «Էնթէլէքիան» ոգին է եւ «օրգանոն»-ը` օրգանիզմը: Ամեն կազմակերպութիւն ընկերային օրգանիզմ է: Որեւէ կազմակերպութիւն կենսիմաստ է, երբ ունի պատմական առաջադրութիւններ: Ոգին կը պայմանաւորէ «կենդանութիւնը», իսկ պատմութիւնը, որով եւ պատմական իմաստով նպատակադիր կազմակերպութիւնը` կենդանի մարդոց գործ է: Այսինքն, նախ եւ առաջ` ոգիի գործ: 
    Երբ գիտենք, որ ոգին եւ արիւնը ցեղէն կուգան, երբ գիտենք, կազմակերպութիւնը ոգին է, իսկ յեղափոխութիւնը, կռիւը` արիւնի նւիրաբերում: Երբ գիտենք այս բաները եւ կը մնանք անցեղաճանաչ, այո՛, այդ պարագային իրաւունք չունինք դատապարտել աշխարհը: Մենք ենք մեր ձախողանքներու պատճառը: 
    «Հիմնապէս» ինչո՞վ կը բացատրւի մեր 1915-ի աղէտը: Մեր գործիչները էապէս երկու բան կ’ըսեն.
    1) Անակնկալօրէն պայթեցաւ համաշխարհային պատերազմը: 
    2) Թուրքերը մեզ խաբեցին: 
    Ինքնարդարացո՞ւմ է սա: Չես ունեցած կռահումի ընդունակութիւն, չես նախապատրաստւած, եւ թշնամին օգտւելով քո միամտութենէն` չսպասւած հարւածներ հասցուցած է քեզ: Եւ դու ջախջախւած ու պարտւած ես, չնայած որ պարտութեանդ համեմատութեամբ դու տկար չէիր եւ թշնամին հզօր չէր` իր տարած յաղթութեան համեմատութեամբ: 
    Ո՞վ է մեղաւորը: 
    Այնուհետեւ կրկնիր - «Թուրքը ոճրագործ է, դահիճ, նենգ, կեղծաւոր, խաբեբայ»: Աշխարհը կը փոխո՞ւի: 
    Աշխարհը կը փոխուի ինքնասրբագրումով, որ ըսել է` զղջումի մեծ ողբերգանք եւ նորակերտումի անդուլ ճիգ: 
    Զղջումը մեծ առաքինութիւն է եւ ապագայ կառուցելու բարոյական ոյժ: Հրեաները կու լային Եփրատի եզրին եւ այժմ ալ ունին «Լացի պատ»-ը: Հրէից ամբողջ ապագան «Լացի պատ»-ի խորհուրդի մէջ է: Հայը հոգեգիտութեան մասին հասկացողութիւն չունի: Բայց ողբերգութենէն աւելի մեծ ստեղծագործող ոյժ չկայ երկնքի տակ: Ճշմարտօրէն ողբերգել, կը նշանակէ գոյութեան ողջ դառնութեամբ, ցաւով, ցասումով, ոգորումով խորհրդածել ճակատագրի մասին: Կը նշանակէ ինքնաժխտումի սարսուռով եւ կարօտով ելուղի փնտռել այն բանի համար, որը քանի դեռ յայտնութիւն չէ ստացած, վերջ չունի քո բարոյական տագնապը: 
    Ի՞նչը կը պակսէր մեզ - պատմական զգացումը եւ միապատկեր, միասեւեռ ապագայի խռովքը: 
 Խորքով ապրիլ անցեալը եւ խռովքով` ապագան, կը նշանակէ ամբողջական, հզօրաթափ, լիարժէք եւ նպատակիմաստ դարձնել Դաշնակցութիւնը: 
    Այդ խորքը միայն տարօնականութիւնը կրնայ տալ, խռովքը` ցեղակրօնութիւնը:
    Ցեղախռով երիտասարդութիւնը մի՛շտ ալ առաջապահ ոյժ է նպատակի գծին վրայ: 
  Ճիշդ կը նկատէ «Հայրենիք»-ը, թէ «Ցեղակրօն Ուխտերը Հ. Յ. Դաշնակցութեան առաջապահ ոյժն են Ամերիկայի մէջ»... 
    Բայց ինչո՞ւ միայն Ամերիկայի: Ինչո՞ւ ամէն տեղ չստեղծել այս «առաջապահ ոյժ»-ը: Եւ ինչո՞ւ չհասկնալ բարոյական թիկունքի, պատմութեան պահեստի ոյժերու նշանակութիւնը - ցեղի յաւիտենական կորովը, որ ստեղծագործօրէն արտայայտութիւն ստացած է յանձին այն խառնւածքի, որ այժմ «տարօնականութիւն» անունը ստացած է: 
    Առանց պատմութեան բոլոր ոյժերու ներդաշնակութեան, անհնար է պատմական գործ կատարել: 
    Ոգիի բանակ - ահա՛ թէ ի՛նչ դիմագծութիւն պիտի ունենայ հայութեան նոր կազմակերպութիւնը: 
    Ի՞նչ կրնան տալ մեզ այդ ուղղութեամբ տարօնականութիւնը եւ ցեղակրօնութիւնը: 
    Տարօնականութիւնը հայ ցեղի հոգե-բարոյական այն ոյժն է, որով դիմագծուած է մեր պատմական անցեալը: 
    Վերցուցէ՛ք հայոց պատմութիւն ստեղծելու առաջին ճիգը: Այրարատը գրաւող տարօնական հայերը, անշո՛ւշտ, իրենց բուն հայրենիք Տարօնի մէջ քաղաքական ոյժ եւ կազմակերպութիւն ունէին: Եւ այդ ոյժը մեծ էր, Հայաստանաստեղծ, հայակերտիչ: Վերցուցէ՛ք Վահագնապաշտութեան խորհուրդը, Արտաշիսեաններու` Հայաստանը ազատագրօրէն եւ քաղաքականապէս ամբողջացնելու հսկայաթափ կորովը: Վերցուցէ՛ք հայոց քրիստոնէացումի բարոյա-քաղաքական խորհուրդը, Մեսրոպի գործի իմաստը, Մամիկոնեաններու գերմարդկային հայրենասիրութիւնը, անգամ հոգեգիտօրէն դեռ չվերծանուած «Սուլթան Ս. Կարապետ» որակում-ըմբռնումի հոգեբանականը, մեր մեծ մատենագիրներու տարօնցիական ծագումը եւ առհասարակ հայ մատենագիրներու տարօնական ոգին: 
    Այս բոլոր ոգորումները, խռովքները, նւաճումները իրենց եռքը ստացած Տարօնէն եւ յաճախ ձեւակերպումի յանգած տարօնական հայերէն նւաճւած եւ անոնցմով բնակւած Այրարատի մէջ (ուրիշ ի՞նչ բանի մէջ փնտռել Տարօնի եւ Այրարատի զինակցութեան գաղտնիքը) - այո՛, ասոնք է, որ կը կազմեն մեր պատմական ճակատագիրը: 
  «Պատմական ճակատագիր» հասկացողութիւնը կը նախատեսէ ե՛ւ բնազդը, ե՛ւ գիտակցութիւնը, ե՛ւ անբանականը, ե՛ւ բանականը: Ատիկա լիամփոփ կեանքն է` իր բոլոր հոլովոյթներով, որով եւ` ներկայի հոգեւոր պատուանդանը եւ ապագայի բանալին: 
    «Վերածնունդ» կը նշանակէ պատմական ճակատագրի լիակատար վերապրում: Ազգ մը, որ անընդունակ է իր անցեալի մէջ որոնել իր ներկայի խորհուրդը եւ ապագայի աստղը - նման ազգ զուրկ է պատմական զգացումէ, որով` նոր պատմութիւն կերտելու կորովէ եւ հանճարէ: Մարդաբան Ֆոն Լուչանը, որ այդքան խնամով (նաեւ բարեացակամօրէն) ուսումնասիրեց մեր ցեղային պատկանելիութեան հարցը եւ ապրող ժողովուրդի կեանքը, մեզ որակեց «քաղաքականապէս յիմար»: Քաղաքական ամէն յիմարութիւն կը պայմանաւորւի նախ եւ առաջ պատմական զգացումի բացակայութեամբ: Հոդ` մեր ինքնախաբէութիւններու, սխալանքներու եւ վերջին հաշւով, աղիտաւոր ձախողանքներու ներքին պատճառը: 
    Կը թողունք այլեւս, որ հայրենասէր ամէն հայ ինքն անձամբ խորհրդածէ այն մասին, թէ ի՞նչ կրնայ տալ մեզ տարօնականութիւնը, որ իր խորքին մէջ հայոց պատմական զգացումի գիտութիւնն է, ցեղային վերադաստիարակութեան ուսմունքը: 

* * *

    Ցեղակրօնութիւնը մեր նոր սերունդի տարօնական խռովքն է: Դաշնակցականութիւնը ապրիլ եւ ըմբռնել իբրեւ մեր ցեղի յաւիտենական ոգիի յայտնութիւնը, կրօնականութիւն` զգացումի եւ բանականութեան, սրտի եւ մտքի մոլեռանդութիւն դնել ցեղի պայքարը եւ ճակատագիրը վարող կազմակերպութեան մէջ - ահա՛ ցեղակրօնութեան էութիւնը եւ նպատակը: 
    Նոր սերունդին յատուկ է կեանքը իբր երջանկութեան խորհուրդ եւ ամբողջականութիւն ապրելու մղումը: 
    Նա մի՛շտ ալ շղթայակցութիւն կը փնտռէ գոյութեան բեւեռներու միջեւ. գիտէ գոյութեան ողջ կարօտով շե՛շտ դնել այն հարցի վրայ, թէ «ո՞ւրկէ կու գանք, ո՞ւր կ’երթանք»: 
    Նոր սերունդը հաւասարապէս աւանդապաշտ է եւ ապագայատենչ: Նա առեղծւածային հանգոյց է անցեալի եւ ապագայի միջեւ: Գիտէ լալ անցեալի համար եւ մոլեգնիլ ապագայի կարօտէն: Հաւասար խանդով կրնայ սարսռիլ Վարդան Սպարապետի երիվարի պատկերին առջեւ եւ տենչալ օդանաւորդութիւն: 
    Նա տպաւորումի էակ է նախ, դրոշմւելու անգիտակցական բաղձանք եւ ըստ միջավայրի բարոյական պայմաններու ներազդեցութեան` ընդունակ ե՛ւ Հայաստանի համար քաղցրօրէն մեռնելու, ե՛ւ սէրէն փխրւելու, ե՛ւ համամարդկային գաղափարի մը համար զոհւելու, ե՛ւ մանր եսականութիւնը ճակատագիր դարձնելու: 
    Ցեղօրէն առողջ նոր սերունդը կը նախատեսէ յաւիտենականութեան խանդով օծուն դաստիարակութիւն: 
    Ի՞նչ է յաւիտենականութիւնը - կրակ` անցեալի մոխիրներուն տակ եւ բոցավառում` ապագայի հորիզոնին վրայ: 
    Տարերքի էակցութեամբ կը պայմանաւորւի աշխարհի համասեռութեան ըմբռնումը եւ անցեալի ու ապագայի էակցութեամբ` յաւիտենականութիւնը: Ժամանակը ապրումային առաջընթաց մըն է եւ ապրումներու շղթայակցութիւնը, անոնց տրամաբանական ներքին կապակցութիւնը միայն կ’ընձեռէ ամբողջականութեան, որով եւ` յաւիտենականութեան զգացումը: 
  Ցեղակրօնութիւնը մեր ժամանակներու առաջին կազմակերպւած փորձն է` ամբողջական հայ մարդը ստեղծելու - տարօնատիպ հայը: 
    Անցեալը միայն մոխիր պատկերել ու ապագան` անորոշ, մշուշ, խաւար, կը նշանակէ` խորտակւիլ ներկայի մէջ: Այդպէս կ’ըլլայ, երբ չկայ ուղիղ ըմբռնում յաւիտենականութեան եւ ամբողջականութեան մասին, երբ ոգին, անցեալը եւ ապագան միմեանց զօդելու տքնութիւն չունի
    Ցեղակրօնութիւնը, ահա՛, այդ տքնութիւնն է: Եւ դա պատմագործումի լիազգաց կարօտ, նպատակ եւ իմաստ ունեցող միակ հոգեշարժն է: 
 Սպառազինւի՛լ տարօնական պատմական զգացումով, սպառազինւի՛լ ցեղակրօնութեան բերած ամբողջականութեան իդէալով եւ խռովքոտ ապագայատենչութեամբ - ահա՛ հոգեւոր այն զէնքերը, որոնք հայոց մարտական կազմակերպութիւնը կրնան վերածել պատմաստեղծ ոյժի: 
    Չհասկնալ այս բանը, կը նշանակէ կամ աղքատիկ գոհունակութիւն ցուցահանել ահաւոր եղածի եւ տխուր ներկայի հանդէպ, կամ չհասկնալ ժամանակի ոգին: 
    Իմաստութիւնը եւ ոգին քաղել տարօնականութենէն, խանդը` ցեղակրօնութենէն, եւ գործը վստահիլ դաշնակցականութեան: Ոյժերու այս համադրութեամբ միայն մենք ընդունակ կը դառնանք պատմական գործ կատարելու, ապագայ ստեղծելու: 
_______________ 

    * Սույն հոդվածն իբրեւ խմբագրական գրվել է «Ռազմիկ» թերթում (1938թ., թիվ 42-45), այնուհետեւ «Տարօնականութեան հոգեվերանորոգչական դերը» վերնագրով վերատպվել է «Տարօնի Արծիւ»-ում (1938թ., թիվ 5-6), որից էլ այն արտատպում ենք մասնակի կրճատումներով:
Կարգ: Հայկ ԱՍԱՏՐՅԱՆ | Ավելացրել է: ANI (12-Մյս-2011) Դիտումներ: 799 | Պիտակներ: ՑԵՂԱԿՐՕՆՈՒԹԻՒՆ, ԴԱՇՆԱԿՑԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ, ՏԱՐՕՆԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ, Hayk asatryan
Ընդամենը մեկնաբ.: 0
Միայն գրանցված օգտվողները կարող են թողնել մեկնաբանություն
[ Գրանցում | Մուտք ]